فن دوم از اين مقاله در علم كيميا كه آنعبارتست از معرفت كيفيت تغيّر صورت جوهرى با جوهرى ديگر و تبديل مزاج آن بتطهير و تحليل و تعقيد و مانند آن آن را اكسير و صنعت نيز خوانند چنان كه بدان اشاره كرده شود و ما آنچه از مقاصد ابن فن باشد در ده فصل ايراد كنيم انشاء الله تعالى . فصل اول در بيان امكان وقوع : بدانكه ارباب اينضاعت بنا بر صيانت صنعت از جهال تا كثرت مال سبب ضلالت و مفسده ايشان نگردد و چون در او برموز و اشارت سخن رانده‌اند و صورت ضنت ورزيده لاجرم هر كس را وصول به دو صورت نبندد و ظنّ امتناع حصول او چنان كه بيشتر اهل زمان بنابر قصور همّت و فتور عزيمت ايشان برآنند ظنّى كاذب و توهّمى فاسد است چه تبدل صور نوعى بر ماده واحد بحسب اسباب مختلفه چنان كه در اصول طبيعى مبرهن شد امرى ممكن و حكمى واقع است و تخلف مطلوب از مساعى اكثر اهل روز كار بعد از مقاسات بسيار و اضاعت اوقات و اعمار يا بواسطه قلت معرفت و عدم احاطت ايشان بود بر انواع تدابير و اسرار و دقايق آن يا از فقدان اسباب و آلات آن و عدم مساعدت انصار و اخوان . و از جابر بن حيان نقل است كه هرمس را با كمال معرفت و اتقان او درين صنعت يازده نوبت در عمل خطا واقعشد .